Կազմի՛ր պարել, լողալ, ցանկանալ, մոտենալ, թռչել բայերի դերբայական ձևերը։
Անորոշ դերբա(-ել, -ալ)-մտնել, պարել, լողալ, ցանկանալ, մոտենալ, թռչոել
Ենթակայական դերբայ (-ող, -ացող)-մտնող, պարող, լողացող, ցանկացող, մոտեցող, թռչող
Հարակատար դերբայ (-ած, -ացած)-մտած, պարած, լողացած, ցանկացած, մոտեցած, թռչած
Համակատար դերբայ (-ելիս, -ալիս)-մտնելիս, պարելիս, լողալիս, ցանկալիս, մոտենալիս, թռչելիս
Անկատար (-ում)-մտնում, պարում, լողում, ցանկանում, մոտենում, թռչում
Վաղակատար (-ել, -ացել)-մտել, պարել, լողացել, ցանկացել, մոտեցել, թռչել
Ապակատար (-ելու, -ալու)-մտնելու, պարելու, լողալու, ցանկանալու, մոտենալու, թռչելու
Ժխտական (-ի, -ա)-մտնի, պարի, լողա, ցանկանա, մոտենա, թռչի
2․ Բառակապակցություններ կազմի՛ր` ճամփորդ բառին տրված ածականները, հարակատար և ենթակայական դերբայները կամ դերանուններն ավելացնելով:
Անծանոթ ճամփորդ, գլխիկոր ճամփորդ, հոգնած ճամփորդ, ծերացած ճամբորդ, վերադարձող ճամբորդ, հանգստացող ճամբորդ, նույն ճամփորդ, ուրիշ ճամփորդ:
3․ Փորձի՛ր բացատրել դերբայների նման խմբավորումը:
Ա. Անկատար`ընկնում (եմ), մեծանում (եմ): Վաղակատար` ընկել (եմ), մեծացել (եմ): Ապակատար` ընկնելու (եմ), մեծանալու (եմ): Ժխտական (չեմ) ընկնի, (չեմ) մեծանա:
Բ. Անորոշ` ընկնել, մեծանալ: Համակատար` ընկնելիս, մեծանալիս: Ենթակայական` ընկնող,մեծացող: Հարակատար` ընկած, մեծացած:
Առաջին խմբում միայն բառեր են որոնք չեն կարող օգտագործվեն առանձ օժանդա բայերի։
4. Ընդգծված դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր:
Օրինակ`
Քայլող աղջիկ- աղջիկ, որը քայլում է:
Հեռացած ձմեռ- ձմեռը, որ հեռացել է:
Ա. Սլացող մեքենա-մեքենա, որը սլանում է, արևի շուրջը պտտվող մեքենա- մեքենա, որը պտտվում է արևի շուրջը, թունելից դուրս եկող գնացք-գնացքը, որը թունելից դուրս եկավ, պատրաստակամորեն հորը մտնող երեխա-երեխա, որը մտնում է հոր պատրաստակամորեն, փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ-մարդիկ, որոնք աշխատում են փոշու ու մրի մեջ:
Բ. Ընկած գրիչ- գրիչ, որը ըկավ, մոռացված երգ-երգը, որը մոռացվել է, թիթեռի հետևից ընկած երեխա- երեխա, որը ընկել է թիթեռի հետեվից, արձակված ու կախված վարագույր-վարագույր, որը արձակված ու կախված է, լուծված խնդիր-խնդիր, որը լուծված է, գիշերվա անձրևից խոնացացած օդ-օդ, որը խոնածածաց է գիշերվա անձրևից:
5. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայից կազմված դերբայներով (ապրելիս, ապրող, ապրած, ապրել):
Նրա ապրած երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն կարելի է պատմել:
Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում ապրելիս հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:
Կարտոֆիլի արտում ապրող բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝ նոր տարածություններ գրավելու:
Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝ ապրել հեռու մի դաշտում:
6. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:
Քանի՛ տարի ապրում ես մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:
Եթե մի երկու ամիս էլ ապրես այս խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:
Մի քանի օր այստեղ ապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:
Այստեղ ապրում եմ ուրիշ ելք չունեմ:
Դու երկար ապրեցիր այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:
7. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:
Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:
Բայեր-փակել է, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, փակիր, մտնեիր, կփակենք, մտիր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի
Դերբայեր-Մտնել, փակած, մտար, մտած, փակելիս, մտնելիս,
8. Տրված նախադասություններն այնպես փոխի՛ր, որ դիմավոր բայը դառնա համակատար դերբայ (իս վրջավորությամբ):
Օրինակ`
Երբ կենդանիների պահպանության խնդիրն էին լուծում, բազում դժվարությունների հանդիպեցին: -Կենդանիների պահպանության խնդիրը լուծելիս բազում դժվարությունների հանդիպեցին:
Երբ գետափին զբոսնում էր, հանկարծ շների հալածվող մի եղջերու տեսավ:
-Գետափին զբոսնելիս հանկարծ շների հալածվող մի եղջերու տեսավ։
Երբ երկրորդ խողովակաշարն էին կառուցում, պարզեցին, որ դա էլ բավարար չի լինելու:
-Երկրորդ խողովակաշրն կառուցելիս պարզեցին, որ դա էլ բավարար չի լինելու։
Երբ գետակն անցնում էր, որս անող մի գայլաձուկ տեսավ:
-Գետակն անցնելիս որս անող մի գայլաձուկ տեսավ։
Երբ լսում էր ընկերոջ պատմությունը, փորձում էր պատկերացնել, թե ինքն ի՞նչ կաներ այդ պայմաններում:
-Լսելուս ընկերոջ պատմությունը, փորձում էր պատկերացնել, թե ինքն ինչ կաներ այդ պայմաններում։
Երբ ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին գնահատում ես, կտրուկ ու ծայրահեղ մի՛ լինիր:
-Ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մեկին գնահատելիս կտրուկ ու ծայրահեղ մի լինիր
Երբ փորձում էր, ընդամենը մի փոքր սխալ էր արել, ու ոչինչ չէր ստացվել:
-Փորձելիս ընդամենը մի փոքր սխալ էր արել ու ոչինչ չեր ստացվել։
9. Տրված բայերից համակատար դերբայներ ստացի՛ր և դրանցով նախադասություններ կազմի՛ր:
Չափել, շարժվել, կապել, մտնել, տեսնել:
Ջերմաստիճանը չափելիս հասկացանք որ բաչկոն է պետք հագնել։
Ճամփորդություն շարժվելիս բոլորը լռեցին։
Թելը կապելիս դա պոկվեց։
Տուն մտնելիս շուտ տագացա։
Ախտատ մարդուն տեսնելիս ես նեղվում եմ։
10. Տրված անորոշ դերբայների բացառական և գործիական հոլովներով (ուց, ով վերջավորությամբ ձևերով) նախադասություններ կազմի՛ր:
Լսել, բարձրանալ, հեռանալ:
Երգ լսելուց միշտ զվարճանում եմ։
Սար բարձրանալուց բոլորը հոգնում են։
Ավտոբուս հեռանալուց արագանում է։
11.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևերով գրի՛ր փակագծում դրված բայերը:
Նա երգում է երբ ձայնը գլուխն էրգցում: (երգել- ե՞րբ)
Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար, որովետև նրանք վախեցել են: (վախենալ-ինչի՞ց)
Թեյը տանելուց թափեց: (տանել-ե՞րբ)
Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ կամ տխուր կամ ծանր երեվույթից: (երևալ-ինչի՞ց)
Ու Մոսկվա- առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում: (գնալ-ինչի՞ց)
Մեղր լցնելուց մի կաթիլ գետին թափեց: (լցնել-ե՞րբ)